Vì sao bệnh lở mồm long móng trên heo thường bùng phát vào mùa đông? Nhiều năm qua, người chăn nuôi heo dễ dàng nhận thấy một thực tế quen thuộc: cứ vào mùa đông, bệnh lở mồm long móng (FMD) lại có xu hướng bùng phát mạnh hơn, đặc biệt ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Đây không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà xuất phát từ cả đặc điểm của virus gây bệnh lẫn thói quen chăn nuôi trong mùa lạnh. Trước hết, virus lở mồm long móng có khả năng tồn tại rất tốt trong điều kiện thời tiết lạnh. Theo các nghiên cứu, virus có thể sống vào mùa đông tới gần một tháng, trong khi vào mùa hè chỉ tồn tại vài ngày. Trong môi trường phân ướt, thời gian tồn tại của virus vào mùa đông có thể kéo dài tới nhiều tháng. Điều này khiến mầm bệnh dễ dàng “ẩn náu” trong môi trường xung quanh chuồng trại khi trời lạnh. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng bệnh lở mồm long móng không chỉ xuất hiện vào mùa đông. Với mô hình chăn nuôi công nghiệp hiện nay, dịch bệnh hoàn toàn có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào trong năm nếu công tác an toàn sinh học không được thực hiện nghiêm túc. Dù vậy, tại các hộ chăn nuôi gia đình, yếu tố mùa vụ vẫn lặp đi lặp lại khá rõ ràng, và mùa đông luôn là thời điểm nguy cơ cao nhất. Việc vệ sinh chuồng heo vào mùa lạnh không tốt Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến bệnh dễ bùng phát vào mùa đông là việc vệ sinh chuồng trại không được chú trọng. Do ngại lạnh, nhiều hộ hạn chế xịt rửa chuồng, tắm heo hoặc làm vệ sinh thường xuyên như các mùa khác. Để giữ ấm cho đàn heo, nhiều gia đình sử dụng rơm rạ, trấu, mùn cưa làm lớp lót chuồng. Tuy nhiên, các vật liệu này lại rất khó vệ sinh, dễ giữ ẩm và là nơi mầm bệnh tồn tại lâu dài. Khi chuồng được quây kín bằng bạt để tránh gió lạnh, gặp thêm thời tiết mưa phùn, độ ẩm trong chuồng tăng cao càng tạo điều kiện cho virus phát triển. Ngoài ra, trong mùa lạnh, chất lượng thức ăn và nước uống cho heo cũng thường ít được kiểm tra, xử lý kỹ trước khi sử dụng, vô tình làm tăng nguy cơ đưa mầm bệnh vào đàn. Nguy cơ tổn thương vùng móng, vú tăng cao vào mùa lạnh Vào mùa đông, nền chuồng ẩm ướt, trơn trượt cộng với vệ sinh kém khiến heo dễ bị trầy xước móng chân và đầu vú. Những tổn thương tưởng chừng nhỏ này lại là con đường thuận lợi để virus lở mồm long móng xâm nhập vào cơ thể heo. Trong khi đó, ở nhiều hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, việc tiêm phòng vaccine phòng FMD chưa được thực hiện đầy đủ, thậm chí bị bỏ qua. Khi heo không có miễn dịch bảo vệ, chỉ cần gặp điều kiện bất lợi, dịch bệnh rất dễ bùng phát. Việc chăm sóc heo không được quan tâm Thực tế cho thấy, việc phun tiêu độc khử trùng định kỳ tại các hộ chăn nuôi gia đình thường không được thực hiện thường xuyên. Một số hộ có phun nhưng làm chưa đúng cách, không vệ sinh chuồng trước khi phun, phun không đủ liều hoặc không đảm bảo thời gian sát trùng. Bên cạnh đó, an toàn sinh học trong chăn nuôi vẫn còn bị xem nhẹ. Việc kiểm soát người ra vào trại, dụng cụ, phương tiện gần như không được chú ý. Nhiều hộ còn tận dụng thức ăn thừa trong bữa cơm gia đình hoặc phụ phẩm nông nghiệp cho heo ăn, tiềm ẩn nguy cơ mang mầm bệnh từ bên ngoài vào đàn. Vô tình làm mầm bệnh lây lan ra cộng đồng Khi hội tụ các yếu tố trên, nguy cơ bùng phát dịch tại các hộ chăn nuôi nhỏ vào mùa đông là rất lớn. Đáng lo ngại hơn, khi dịch xảy ra, việc phát hiện và xử lý bệnh lở mồm long móng tại các hộ này gặp nhiều khó khăn. Do thiếu kinh nghiệm nhận biết bệnh, khi heo có biểu hiện ốm, sốt, bỏ ăn nhưng chưa có dấu hiệu điển hình, nhiều hộ không điều trị mà bán ngay cho thương lái, hoặc tự giết mổ để sử dụng chung cho nhiều gia đình. Thói quen này khiến mầm bệnh dễ dàng phát tán ra chợ dân sinh và cộng đồng xung quanh. Ở các vùng nông thôn, nơi có nhiều hộ chăn nuôi nhỏ lẻ tập trung, virus lở mồm long móng có thể âm thầm lưu hành trong thời gian dài, làm gia tăng nhanh mật độ mầm bệnh. Khi gặp điều kiện thuận lợi, dịch sẽ bùng phát trên diện rộng, thậm chí ảnh hưởng tới các trang trại chăn nuôi lớn nếu công tác phòng dịch không được kiểm soát chặt chẽ. Cần làm gì để hạn chế dịch bệnh? Theo các chuyên gia, việc bệnh lở mồm long móng thường bùng phát vào mùa lạnh tại Việt Nam chủ yếu do ba nguyên nhân: virus thích nghi tốt với thời tiết lạnh; các hộ chăn nuôi nhỏ là nơi tiềm ẩn và xuất hiện dịch đầu tiên; cùng với tập quán chăn nuôi, giết mổ và tiêu dùng khiến mầm bệnh khó được kiểm soát. Để hạn chế tình trạng này, cần tập trung vào ba giải pháp chính: nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi, đặc biệt là các hộ gia đình; tăng cường kiểm soát giết mổ, vận chuyển và tiêu thụ thịt heo; đồng thời xây dựng quy trình chăn nuôi và tiêm phòng vaccine phòng FMD phù hợp, nhất là tại các gia trại nhỏ lẻ.